El Correo Gallego

Tendencias » El Correo 2

Francisco Castro: "A nosa lingua é o mellor que temos"

O editor de Galaxia publica 'Amor non é unha palabra coma outra calquera', despois de obter un éxito notable co relato de acción 'Tes ata as dez'

TEXTO JOSÉ MIGUEL GIRÁLDEZ   | 10.07.2016 
A- A+

Francisco Castro sempre está ao outro lado da liña teléfonica, sempre atende nas redes sociais. É omnipresente. Aberto á comunicación, ao diálogo, ao estusiasmo da nosa lingua e a nosa cultura.

-Non só es un escritor enormemente dinámico, moi querido polos teus lectores aos que tratas case coma se fosen os teus fillos, senón que es un gran divulgador e animador da nosa cultura.

-Supoño que teño unha boa axenda, aínda que non penses que son moi organizado. Pero eu quero participar do meu tempo, do tempo que me tocou vivir. En galego, temos que loitar moito para sacar a cabeciña.

-Es editor de Galaxia, É unha grandísima editorial, parte da historia máis fermosa deste país. Supoño que é unha honra.

-É fantástico levantarse polas mañás e ir traballar a unha empresa que nace nos anos cincuenta cun obxectivo que é crucial para a cultura galega. Aí está a mensaxe que nos deixaron os fundadores. Pero por suposto da moitísimo traballo, diso non hai dúbida. A edición é unha profesión de risco, sempre o digo, porque estamos a traballar con soños, con ideas, con proxectos. Tes unha intuición de como vai funcionar algo, e metemos a zoca todo o tempo. Ves pasar libros que triunfan logo noutra parte, e tamén nos pasa ao contrario. Pero tes moita razón no que dis: non se trata tanto de traballar para unha empresa como para unha idea de país.

-Entre as moitas virtudes de Galaxia está ese gran equilibrio entre os clásicos (aí están os debuxos de Castelao que reeditastes recentemente, marabillosos, ou todo o que sae agora baixo o selo de Mar Maior) e os autores novos, os novos proxectos.

-Por suposto. Sería un gran erro estratéxico por parte da editorial non mirar cara ao futuro. Nós apostamos sen cesar polo século XXI. Pero está claro que temos un gran patrimonio, e esa é unha gran responsabilidade. Castelao, Blanco Amor, todos os clásicos da nosa casa. Pero queremos ser testemuñas editoriais da literatura do noso tempo, das novas formas de creación, as aplicacións para o móbil, os proxectos cinematográficos. Xa viste todo o que se falou de A Esmorga durante estes dous últimos anos, e nós estabamos entre os produtores desa película, evidentemente. Queremos estar nesa batalla, porque se trata de atender á Galicia real. E atender a Galicia é un dos grandes motivos polos que nace Galaxia nos anos 50 nesta cidade de Santiago.

-Cada vez hai menos territorios para escribir en lingua galega. Un ten a sensación de que o esforzo da lingua para abrirse camiño, para facerse visible, para proxectarse, é paulatinamente máis e máis complexo.

-É así. O politicamente correcto sería dicir outra cousa. Podemos agocharnos como as avestruces, é verdade, pero o certo é que a situación é crítica. Desde hai dous anos os falantes en galego estamos por baixo do cincuenta por cento. Celébrase moito cando nos traducen, sobre todo ao castelán, coma se un subise de nivel, pero non se nos atende en canto a creadores. É coma se tivésemos que estar a demostrar continuamente unha calidade enorme, que somos uns fenómenos, polo feito de escoller a lingua do país. Iso entendino hai anos nun Galeuska, cando un poeta vasco dixo que daba a sensación de que estas literaturas eran tan de resistencia que case había que estar todo o tempo escribindo Ulises. En Cataluña cando sae un bestseller importante, o público adoita responder. Aquí fixémolo, con Murakami, con outros, pero os resultados son diferentes. O que nos diferencia doutros é a lingua. A lingua é a nosa singularidade. É o único que temos distinto. Vivir de costas á lingua é suicidarse culturalmente.

-En Tes atá as 10, que tamén foi unha obra túa moi celebrada, o protagonismo tecnolóxico está no correo electrónico. E aquí, en Amor é unha palabra coma outra calquera, no móbil. Escribes moi en contacto coa actualidade máis absoluta.

-A literatura é sempre autobiográfica. Sempre falamos de nós. No meu caso, a presenza das novas tecnoloxías é inevitable, porque son moi importantes na miña vida. Pensa que esta novela naceu cunha playlist en Spotify, que está a ir moi ben, que ten moito éxito. Creo moito na necesidade de ser un autor que sexa testemuña do seu tempo.

-Estás moi afeito a estar en colexios, en facultades, es moi consciente de que hai que levar a literatura aos mozos e aos non tan novos. O teu labor divulgativo é excelente, penso. E vas a todas partes, a todas partes. Creo que conectas moi ben cos máis novos polo moito que che dedicaches á literatura infantil e xuvenil.

-Eu quero publicar para todas as idades. Preocúpame moito o traballo que facemos cos máis pequenos. Creo que debemos facer todos os quilómetros que sexan para ir velos ás aulas, onde sexa. Para eles é importante. Déixalles pegada. E que vexan que os escritores galegos estamos vivos. Eu pedinlle á Academia, aínda que sei que non me van facer caso, que o próximo día das letras galegas estea dedicado a Andrés do Barro. Por que ten que ser sempre un escritor? Hai que darllo a alguén que fixo moito por espallar a lingua galega, e aí temos a un músico que cantaba en galego en pleno franquismo. Un gran compositor, ademais, como me dicía o outro día Antón Seoane, de Milladoiro. Pero se falamos de escritores, gústame que os nenos vexan que podes estar vivo e nun libro de texto á vez. Nesta novela hai unha crítica dura ao sistema educativo: un sistema que non nos aprende a xestionar as emocións.

-Dis na novela que o que nos ensinaron na escola non nos serviu para nada.

-Ah, é que eu podo ser moi duro e radical ás veces. Pero ves eses programas da tele, de preguntas e respostas, e decátome de que moitas desas preguntas non sería capaz de contestalas hoxe. Eu sabía os afluentes do Guadiana, asegúrocho. Fállanos a xestión das emocións: temos a Mariano, a Pablo, a Pedro, a Albert, que non dan o brazo a torcer? Seguro que por ser homes. Seguro que se fosen mulleres xa teriamos a situación encarrilada.

-Non temos educación sentimental.

-Témola, pero mal feita. Temos a educación sentimental das pelis ridículas, ou das cancións ñoñas. Eu quixen escribir esta novela coas lentes do feminismo, que foi unha das mellores cousas que me pasaron na vida. As mulleres adoitan ser castigadas con este tipo de educación ñoña, que é unha ferramenta do patriarcado.

-A novela fala de como Carla pasa dun mundo de revistas rosas a un mundo diferente, e case de súpeto.

-A novela transcorre en tres días. Esta muller, que ten corenta anos, aprende máis, libérase máis, en só tres días que no resto da súa vida.

-A gran crueldade de Carla é que estaba presa dun amor que non era real.

-Sabes unha cousa? Desde que saíu a novela recibo mensaxes, sobre todo de mulleres, que me din que esa é a súa historia. O problema é namorarse de como deberían ser as cousas. Somos animais que vivimos na ficción. A gran traxedia de Carla é esa. Cando descobre que, a pesar do quince anos de matrimonio, o seu home nunca estivo alí.

-Sempre creas suspense nas túas historias.

-Sempre escribirei do amor. Pero un libro ten que ser entretido. Ten que facer que o lector necesite seguir lendo. Leo e releo a Borges: é duro, pero entretido. Por iso creo que a intriga é tan importante. Dicía Ítalo Calvino que o que ti escribes ten que ser unha promesa. O acto xeneroso de comprar un libro ten que ter unha recompensa.

-Es optimista?

-Moito. Non hai máis que comparar a nosa vida coa dos nosos pais. As formas sutís da escravitude van ir a máis. Pero nunca como agora a xente foi tan consciente da necesidade de ser feliz. Por iso sei que un día faremos unha revolución rara. Tal vez o 15 M foi o inicio... Pero estaban condenados a converterse naquilo contra o que pelexaban... Quizais non se podía evitar. Temos que dar unha volta máis. Temos que ir máis aló. Penso nesta Europa que está a vivir días vergoñentos, porque os dirixentes políticos aproban normativas que se saltan a declaración dos dereitos humanos. Estamos lexislando para ver cómo expulsamos a xente indefensa cara un espazo de violencia. Non é posible. O centro da nosa vida non son as persoas, son os cartos... Temos que cambiar miles de cousas.