El Correo Gallego

Tendencias » El Correo 2

Apuntes

XOSÉ ANTONIO GRELA  | 18.06.2017 
A- A+

Na zona norte do concello de Santiago, a escasos sete quilómetros da praza do Obradoiro, está dando que falar unha canteira que está a ser empregada para botar nela lodos e restos de residuos industriais non valorizables, que as empresas que cobran por eliminar e depurar, algunhas sitas na Grela, en A Coruña, enterran para maior gloria e aplauso das autoridades competentes, fiscalía de medio ambiente e demais organismos que falan por nós e, como di o clásico, “din que chove”.

Hai que recoñecer que o estudo preliminar está ben feito. Tivéronse en conta os ventos predominantes na zona, a súa dirección con respecto á cidade... porque de estar esta canteira na zona sur, os efluvios aromáticos recenderían nas mesmas pedras do Pórtico da Gloria. Case mellor fora que explotasen os lexendarios recursos auríferos do regato de Oufín, afluente do Tambre, a onde acode o zume deste vertedoiro para mellor desfrute das troitas, que dos salmóns xa se encargan outras empresas de encoralos. Augas abaixo, zonas de baño como Tapia, agardan a que os anos e os séculos desenterren o veleno que, diluído na auga, dependerá da dose, como ben dixo Plinio o Vello na súa Historia Natural.

Os veciños de Grixoa e San Xoán de Fecha son uns agraciados e privilexiados. Pódese dicir que lles tocou a lotaría. Teñen a inmensa fortuna de contar cun veciño novo, o Complexo Ambiental de Miramontes, un destes veciños que, sen ser oriúndo busca un espazo idílico, un “locus amoenus” onde poder vivir o “beatus ille”. Agora terán que facer análises anuais das augas que beben das súas fontes, porque a contaminación das augas subterráneas non entende de autorizacións nin permisos oficiais, agora poderán experimentar novos cheiros, saborear unha posible contaminación bacteriana, poderán sentar a ver pasar os camións... toda unha sorte, si Señor!

Hai máis de dous mil anos Roma tiña moi claro que a primeira cousa para fundar unha “civitas” era a auga. Deixaron testemuño das distancias percorridas cos seu acuedutos, porque para eles unha auga de calidade era sinónimo de saúde. Por iso se tomaron as molestias que se tomaron para canalizala a distancias moi considerables, sorteando obstáculos orográficos de envergadura. A auga de chuvia recollida no “impluvium” non se destinaba para consumo, salvo necesidade, porque se estragaba con celeridade, incluso nos barcos: pluvias quidem aquas celerrime putrescere convenit minimeque durare in navigatione. (Plinio o Vello, NH XXXI, 3, 34). Algúns famosos romanos, como Horacio ou Cicerón, logo da súa vida pública prefiriron voltar ao campo, outros como Virxilio deixáronse ver moi pouco por Roma, escollendo e apostando por unha vida no rural. Os tres, e non foron os únicos, eloxiaron convivir coa natureza deixando mostras das súas inquedanzas. Cicerón en De oficiis (Sobre as obrigas) expón: Pero de todas as cousas das que se obten algún lucro, non hai nada mellor nin máis proveitoso, nin que proporcione maior gozo, nin máis dignidade ao home libre, que a agricultura. (De Oficiis, I, 42). Horacio compara a agua dos tubos coa dos regos que non deixa de correr: Purior in vicis aqua tendit rumpere plumbum. / Quam quae per pronum trepidat cum murmure riuum? (A auga que polas rúas loita por rebentar o chumbo, e máis pura cá que brinca murmurando rego abaixo?)(Ep. I, 10, 20-21).Tamén manifesta preocupación pola auga que bebe e pregúntase antes de saír de viaxe: Onde é a auga máis pura, / e se é de alxibe ou pozos / a que por alí se usa? (Ep. I, 15, 15). A pesar da enorme distancia temporal que nos separa, xa eran conscientes de que as canalizacións feitas con chumbo non eran as mellores, porque deixaban mal sabor e eran prexudiciais para a saúde. Marco Vitruvio, un arquitecto e enxeñeiro do século I a.c. deixou escrito un tratado, De architectura, onde aclara: A condución por alcatruces de barro (…) é máis saudable que a que vén por chumbo; pois esta podemos sospeitala viciosa, por mor de que do chumbo se fai o albaialde (pigmento), danoso, segundo din, ao corpo humano (...) Podemos observalo nos que o traballan, que teñen pálida a cor do corpo (...) polo cal parece debemos fuxir dos condutos de chumbo se queremos ter auga saudable. Que sexa máis saborosa a auga en alcatruces de arxila móstrano as nosas mesas; pois estando cheas de vasos de prata, búscase porén, os púcaros de barro pola suavidade no sabor. (De architectura, VIII, 7, 48).

Logo destas e outras moitas preocupacións que quedaron por escrito na historia, os veciños e veciñas de Grixoa e San Xoán de Fecha poden aplaudir por ter a honra e o privilexio de seren escollidos como un “locus amoenus” para crear un vertedoiro onde non se depura, senón que se soterra e dá sepultura a produtos que non se poden (pola súa toxicidade) ou non compensa reciclar. E se isto fose obrigado, pregunto, non haberá espazos menos comprometidos, que facelo a carón dunha cidade patrimonio da humanidade?

En pleno século XXI semella que non aprendemos nada, pero alomenos, os que veñan detrás de nós non poderán dicir que calamos ou que mercaron o noso silencio. Se recorren ao tópico do “Ubi sunt?”, entón, descubrirán que nunca desfacerse da merda e tapala baixo un manto verde xerou tanto lucro e negocio, ata facernos crer, que nos fan un favor.

(*) Profesor de Ensino Secundario